Prawosławna Wielkanoc wśród Łemków

Z Prawosławiem nigdy nie miałam prawdziwego kontaktu. Kilkakrotnie byłam w cerkwi, ale w tym czasie nie prowadzono w nich nabożeństw. W samolocie siedziałam w pobliżu popa. Oto moje „bogate” doświadczenie. Wstyd przyznać, że pomimo posiadania przyjaciela Łemka, moja ignorancja w temacie jego religii sięgała najwyższych szczytów. Przyznaję, że za każdym razem, kiedy chciałam zapytać go o jego kulturę lub religię, to czułam się onieśmielona. Aż do tego roku, kiedy zdecydowałam się postawić wszystko na jedną kartę i kulturalnie wprosić się do niego na Wielkanoc.

Kim są Łemkowie?

W Wielki Czwartek pop przebiera się dwanaście razy

Od rana w kuchni praca wrze. Przygotowywane są świąteczne ciasta: babka drożdżowa (pascha), makowiec, sernik, drożdżowe z brzoskwiniami. Na śniadanie jajecznica, na obiad pierogi ruskie, lodówka pełna jest ryb. Łemkowie, którzy mnie goszczą, poważnie traktują swoje tradycje. Przez cały post dochowują swoich postanowień: nie jedzą mięsa, nie piją alkoholu, unikają słodyczy. Seniorka rodu od Wielkiego Czwartku do Wielkiej Niedzieli nie ogląda telewizji.

Dzisiejsze nabożeństwo jest wyjątkowe. Wierni spotykają się w cerkwi, aby wysłuchać dwunastu Ewangelii pasyjnych. Ta msza nazywana jest Jutrznią Męki Pańskiej i, choć obchodzona jest w wieczór Wielkiego Czwartku, jest nabożeństwem wielkopiątkowym. W Kościele Prawosławnym wieczory należą już do dnia następnego. Czytanymi Ewangeliami są: Jana, Mateusza, Marka i Łukasza, przedstawiające kolejne etapy męki Jezusa. Są to kolejno: Ewangelia św. Jana (13:31-38; 14-18:1), Ewangelia św. Jana (18:1-28), Ewangelia św. Mateusza (26:57-75), Ewangelia św. Jana (18:28-40; 19:1-16), Ewangelia św. Mateusza (27:3-32), Ewangelia św. Marka (15:16-32), Ewangelia św. Mateusza (27:33-54), Ewangelia św. Łukasza (23:32-49), Ewangelia św. Jana (19:25-37), Ewangelia św. Marka (15:43-47), Ewangelia św. Jana (19:38-42), Ewangelia św. Mateusza (27:62-66).

Pomiędzy każdym czytaniem wierni, przy dźwiękach dzwonów, klękają trzykrotnie, wykonują znaj krzyża i kłaniają się w stronę ołtarza. Na początku czytania zapalają małe świeczki zwane ofirkami, by na koniec poszczególnych czytań je zgasić. Kilkoro z zebranych ma w swych dłoniach większe świece, które zapala od tych w pobliżu ołtarza – to od nich odpalane są pierwsze ofirki, po czym płomień przekazywany jest dalej. Atmosfera Jutrzni jest podniosła, powietrze faluje od ciepła dymu świec. Ewangelie czytane są przez popa, który pomiędzy czytaniami zmienia szaty. Robi to w prezbiterium, za ikonostasem, a pomaga mu mężczyzna. Kobiety za ikonostas wchodzić nie mogą. Podobno kolory, za wyjątkiem ostatniego, nie mają większego znaczenia. Pop zaczął w szatach fioletowych, następnie przebierał się w czerwoną, zieloną, błękitną, srebrną, łososiową, srebrno-złotą, złotą, białą… W tym momencie straciłam rachubę. Ostatnią za to była czarna.

Wielkopiątkowe nabożeństwo uwieńcza przejście na kolanach do Grobu Pańskiego

Wielki Piątek upływa pod znakiem ścisłego postu. Niedozwolone są nabiał i jaja. Na obiad jemy kesjelo, zupę jadaną tradycyjnie na Wigilię. Smakuje bardzo podobnie do barszczu białego, ale zrobiona jest z fermentowanej mąki owsianej. W konsystencji, jak i w nazwie, przypomina kisiel. Jada się ją z gotowanymi ziemniakami i smażoną cebulką. Przyznam szczerze, że mi bardzo smakowała. Dzisiaj również głównym domowym obowiązkiem przed niedzielą jest pieczenie.

Tym razem nabożeństwo przypomina bardziej to nam znane. Jego centralnym elementem jest płaszczenica – płótno z namalowanym wizerunkiem umarłego Jezusa Chrystusa. Pod koniec wierni idą wraz z płaszczenicą w procesji wokół cerkwi: trzymając w dłoniach zapalone świece trzykrotnie ją okrążają. Płaszczenica jest następnie składana na świętym prestole, udekorowanym kwiatami. Każdy z zebranych podchodzi do płaszczenicy na kolanach, kłania się przed nią i wykonuje znak krzyża. Po tym całuje rany Chrystusa. W nocy cerkiew pozostaje otwarta, aby wierni mogli czuwać przy grobie Zbawiciela.


Ciekawe linki:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *